Fryderyk Chopin - Koncerty fortepianowe

     Inspiracje, żywot dzieła 

1810
22 luty lub 1 marca: w Żelazowej Woli urodził się Fryderyk Franciszek Chopin.

23 kwietnia: Chrzest w kościele św. Rocha w Brochowie.

1 października: Mikołaj Chopin obejmuje posadę w Liceum Warszawskim i wraz z rodziną przenosi się z Żelazowej Woli do Warszawy.

1816
Rozpoczęcie regularnej nauki muzyki u Wojciecha Żywnego.

1817
Powstają polonezy: B-dur i g-moll.

1818
W Pałacu Radziwiłłowskim na wieczorze Towarzystwa Dobroczynności Chopin gra Koncert e-moll Wojciecha Jiroveca.

1819
Jako "cudowne dziecko" zaczyna występować w salonach warszawskiej arystokracji u Czartoryskich, Sapiehów, Radziwiłłów, Zamoyskich, Czetwertyńskich, Lubeckich, Skarbków, Sowińskich, Zajączków i innych.

1820
Angelika Catalani występująca wówczas w Warszawie, urzeczoną grą małego pianisty, obdarowuje go złotym zegarkiem ze specjalną dedykacją.

1821
Kończy naukę u Wojciecha Żywnego, kształcąc się dalej prywatnie u Józefa Elsnera. Żywnemu dedykuje swego Poloneza As-dur.

17 marca: wykonuje w jednym z salonów Koncert fortepianowy J. N. Hummla.

6 maja: słucha w Warszawie koncertu Marii Szymanowskiej.

1823
24 lutego: wykonuje w Warszawie Koncert fortepianowy Ferdynanda Riesa

3 marca: wykonuje w Warszawie V Koncert fortepianowy Johna Fielda.

wrzesień: wstępuje do IV klasy Liceum Warszawskiego.

1824
sierpień - wrzesień: przebywa na wakacjach na wsi w Szafarni na ziemi dobrzyńskiej, gdzie zabawia się redagowaniem Kuriera Szafarskiego; gra Koncert F. Kalkbrennera; słucha muzyki ludowej m.in. podczas dożynek.

6 grudnia: w dniu imienin ojca, wspólnie z siostrą Emilią, pisze i inscenizuje "sztukę teatralną". W tamtym okresie komponuje też Wariacje E-dur na temat piosenki Der Schweizerbub, Polonez gis-moll, pierwsze mazurki.

1825
27 maja: gra i improwizuje na skonstruowanym przez Józefa Długosza eolipantalionie.

2 czerwca: ukazuje się drukiem Rondo c-moll - jako opus 1.

sierpień: wakacje w Szafarni; wycieczka m.in. do Torunia

30 października: jest na przedstawieniu Cyrulika Sewilskiego Rossiniego w Warszawie. Z motywów tej opery komponuje poloneza, który jednak zaginął.

listopad: jako licealny organista, co tydzień w niedzielę gra w kościele u Wizytek w Warszawie.

grudzień: Boże Narodzenie, ze starszą siostrą Ludwiką spędza w Żelazowej Woli.

Komponuje polonezy d-moll i f-moll, Wariacje D-dur na 4 ręce na temat pieśni Moore'a, szkicuje kolejne mazurki (B-dur, G-dur).

1826
27 lipca: kończy Liceum Warszawskie.

lipiec: po obejrzeniu spektaklu Sroki złodziejki Rossiniego, wykorzystując jeden z tematów tej opery, komponuje Poloneza b-moll.

sierpień - połowa września: przebywa z matką i siostrami na kuracji w Dusznikach.

1826
wrzesień: zostaje przyjęty na I rok Szkoły Głównej Muzyki, którą kieruje Józef Elsner.

grudzień: improwizuje na wynalezionym przez Brunnera instrumencie o nazwie choralion. Komponuje Rondo a la Mazur F-dur op. 5.

1827
15 stycznia: słucha w Teatrze Narodowym recitalu Marii Szymanowskiej ("łudzące naśladowanie śpiewu ludzkiego posunęła p. Szymanowska w adagio do najwyższego stopnia" - Mochnacki).

10 kwietnia: umiera w wieku 14 lat siostra - Emilia Chopin.

lipiec - sierpień: wycieczka do Gdańska przez Płock.

II połowa roku: nowe mieszkanie Chopinów staje się miejscem czwartkowych spotkań artystów i uczonych, podczas których Fryderyk często koncertuje. Studiując pod kierunkiem Józefa Elsnera, komponuje wówczas: Wariacje B-dur op. 2 na temat Laci darem la mano Mozarta, Wariacje F-dur na 4 ręce, mazurki, sporządza szkice pierwszych pieśni, do teksów polskich poetów. Na przełomie roku kończy dedykowaną Elsnerowi Sonatę c-moll op. 4.

1828
28 lutego: ukazuje się Rondo a la Mazur op. 5

marzec - kwiecień: koncerty w Warszawie Johanna N. Hummla.

czerwiec: warszawska premiera Otella Rossiniego.

lipiec - sierpień: lato na wsi w Sannikach.

wrzesień: podróż do Berlina, gdzie poznaje całą serię popularnych wówczas oper (Wolnego strzelca Webera, Potajemne małżeństwo Cimarosy, Przerwaną ofiarę Wintera, Ferdynanda Spontiniego, Kolportera Onslowa).

październik: kończy pisanie Fantazji na tematy polskie op. 13.

27 grudnia: kończy Rondo a la Krakowiak op. 14.

1829
13 kwietnia: ojciec Chopina zwraca się do Ministra Wyznań i Oświecenia Publicznego o stypendium dla syna. Podanie zostaje odrzucone.

21 kwietnia: poznaje Konstancję Gładkowską - na koncercie uczniów Carla Solivy, śpiewaczkę swoją "pierwszą miłość".

maj - lipiec: słynna seria koncertów w Warszawie Paganiniego i Lipińskiego.

31 maja: premiera opery Kurpińskiego Cecylia Piaseczyńska.

20 lipca: kończy Szkołę Główną Muzyki w Warszawie. Józef Elsner pisze przy nazwisku Fryderyka Chopina: "Szopen Friderik - szczególna zdolność, geniusz muzyczny...".

lipiec - sierpień: w Wiedniu, gdzie poznaje tamtejsze środowisko muzyczne, koncertuje (Wariacje op. 2 na temat Mozarta, Rondo á la Krakowiak, improwizacje na znane tematy; bywa w teatrach operowych (Kopciuszek Rossiniego, Biała Dama Boieldieau, Krzyżak Meyerbeer i inne)).

wrzesień: w Warszawie pozuje Ambrożemu Mieroszewskiemu do znanego portretu.

3 października: w liście do Tytusa Woyciechowskiego wspomina "bo ja już może na nieszczęście mam mój ideał, któremu wiernie, nie mówiąc z nim już pół roku, służę, który mi się śni, na którego pamiątkę stanęło adagio do mojego koncertu, który mi inspirował tego walczyka dziś rano, co Ci posyłam. Uważaj jedno miejsce + [krzyżykiem] oznaczone. O tym nikt nie wie prócz Ciebie. Jakżeby mi było słodko zagrać Ci go, najdroższy Tytusie. W trio śpiew basowy powinien dominować aż do górnego es wiolinu w 5-tym takcie, o czym Ci niepotrzebnie pisać, bo czujesz ...". Chodzi o Larghetto z powstającego wówczas Koncertu f-moll op. 21 i o Walca Des-dur [op.70 nr 3].

20 października: podczas ciągłej pracy nad Koncertem f-moll "Adagio koncertowe Elsner chwalił, mówił, że jest nowe, ale co o Rondzie to jeszcze nie chcę niczyjego wyroku, bo jeszcze nie jestem zupełnie z niego kontent". Rozpoczyna też równolegle pracę nad etiudami.

po 21 października: tygodniowy pobyt u księcia Antoniego Radziwiłła w Antoninie. Powstaje Polonez C-dur op. 3 na fortepian i wiolonczelę.

14 listopada: zakończona praca nad pierwszymi etiudami z op. 10: F-dur nr 8, f-moll nr 9, As-dur nr 10, Es-dur nr 11.

23 grudnia: "Kurier Warszawski" - "... Utwory Pana Chopin noszą bez zaprzeczenia pietno wielkiego jeniuszu; miedzy nowymi jego dziełami ma być Koncert f-moll godny iść w rzędzie z dziełami najpierwszych Europy muzyków ...".

1830
7 lutego: pierwsze "próbne" wykonanie Koncertu f-moll w kręgu rodziny i przyjaciół z udziałem małej orkiestry.

3 marca: próba Koncertu f-moll i Fantazji A-dur na tematy polskie, w salonie Chopinów. "Młody Szopen przewyższa wszystkich fortepianistów, którychśmy słyszeli. Jest to Paganini fortepianowy..." - pisano po tym prywatnym koncercie w gronie najbliższych przyjaciół w "Kurierze Warszawskim". Był obecny na tym spotkaniu Karol Kurpiński "... w końcu nawet sam młodemu artyście dyrygował orkiestrą ...".

17 marca: Teatr Narodowy. Pierwszy publiczny koncert Chopina w Warszawie, podczas którego z orkiestrą Opery Warszawskiej pod batutą jej dyrektora Karola Kurpińskiego wykonuje Koncert f-moll oraz Fantazję A-dur na tematy polskie.

18 marca: "Zaiste! daleko rozgłosi swe imię, kto w młodych latach tak zaczyna" - napisał po tym koncercie Maurycy Mochnacki.

22 marca: powtórzenie wieczoru z 18 marca, w którym oprócz Koncertu f-moll Chopin grał Rondo a la Krakowiak. "Żadnej dwuznaczności, fałszu, przesady [...] cały jest oddany geniuszowi muzyki, którym tchnie, oddycha [...] Zawsze jest nowy, świeży, słowem natchniony". Namawiany na trzeci koncert - odmawia. "Nie dam, aż krótko przed wyjazdem [...] nowy grałbym; ten nowy, jeszcze nie skończony". Trwa praca nad nowym Koncertem e-moll.

18 kwietnia: mógł oglądać warszawską inscenizację Zaczarowanego fletu Mozarta. Okres wzmożonego zainteresowania Konstancją Gładkowską i jej talentem wokalnym. Zwierza się Tytusowi Woyciechowskiemu.
W jednym z listów odsłania tło programowe II części Koncertu e-moll - Romancy. "Adagio do nowego koncertu jest w E-dur. Nie ma to być mocne, jest ono więcej romansowe, spokojne, melancholiczne, powinno czynić wrażenie miłego spojrzenia w miejsce, gdzie stawa tysiąc lubych przypomnień na myśli. - Jest to jakieś dumanie w piękny czas wiosnowy, ale przy księżycu. Dlatego akompaniuję go sordinami, to jest skrzypcami przytłumionymi gatunkiem grzebieni, które okraczając strony dają im jakiś nowy, srebrny tonik. Może to jest złe, ale czemu się wstydzić źle pisać pomimo swojej wiedzy - skutek dopiero błąd okaże. - W tym zapewne miarkujesz moją skłonność do czynienia źle pomimo woli. Tak, jak pomimo woli przez oczy wlazło mi coś do głowy i lubie się tym pieścić, może najbłędniej".

24 lipca: w Teatrze Narodowym wystawienie Anieli Ferdynanda Paëra, w której Konstancja Gładkowska śpiewa partię tytułową. Chopin skraca pobyt w Poturzynie u Woyciechowskiego, by być obecnym na tym występie. "Gładkowskiej mało brak. Lepiej jest na scenie jak w sali. Nie mówie o grze tragicznej, wybornej, bo nie ma co powiedzieć, co się zaś śpiewu tycze, żeby nie te fis i g, czasem u góry, nie trzeba by nam w tym rodzaju nic lepszego. Jak frazuje - to byś się rozkoszował, cieniuje paradnie, a chociaż z początku na wejściu głos się jej trząsł, później bardzo śmiało śpiewała ...". (w liście do Tytusa Woyciechowskiego). Prasa warszawska inaczej nieco oceniła występ młodej śpiewaczki.

22 sierpnia: z wiolonczelistą Kaczyńskim i skrzypkiem Bielawskim próbuje Trio op. 8 oraz Poloneza op. 3.

28 sierpnia: W Teatrze Narodowym Turek we Włoszech Rossiniego. "... Gładkowska wkrótce ma wystąpić w Sroce [Rossiniego], to "wkrótce" już pewno wtenczas nastąpi, kiedy ja już za okopami będę. [...]. Trzeci jej rola ma być w Westalce ..." - pisał się w liście.

15 września: Próba Koncertu e-moll w niepełnej obsadzie. "Kontent byłem, ale nie bardzo". Następnego dnia - kolejna próba.

17 września: Na jednym z koncertów prywatnych "taka ładna panna była, co mi mój ideał przypominała".

22 września: kolejna próba Koncertu e-moll "z kompletną orkiestrą, prócz trąb i kotłów". Odbywała się przy obecności Elsnera, Kurpińskiego i całego muzycznego środowiska Warszawy. Adagio bey surdynek "by upadło; Rondo efektowne, Allegro mocne" - uznał po tych pierwszych próbach kompozytor.

24 września: w "Krajowym Dzienniku Powszechnym" o nowej kompozycji Chopina. "Jest to utwór geniusza. [...] Ma wyjechać za granicę. Miejmy nadzieję, że żadna obca stolica nie zatrzyma go na zawsze".

5 października: po próbie postanowiono, że nowy koncert zostanie wykonany w przyszły poniedziałek. Chopin sam układa program tego wieczoru, przewidując w nim występ również Konstancji Gładkowskiej. Opisuje Woyciechowskiemu jak wypadł debiut Konstancji w Złodziejskiej sroce Rossiniego. "pierwszy raz występując trochę się bała i nie odśpiewała cavatiny tak, jak drugą razą. Do admirowania jest kiedy śpiewa to: [...] nie robi tego krótko, jak Mayerowa, ale robi długo: [...] tak, że to nie jest prędkie grupetto, ale dobrze wyśpiewane osiem nut. Dodano, a raczej wsadzono w ostatni akt, po marszu żałobnym, modlitwę z Mahometa Rossiniego, bardzo do jej głosu dobrą - albowiem ta co była w Sroce, za wysoka". [...] Najdalej w tydzień po koncercie nie ma mnie w Warszawie. Już kuferek do drogi kupiony, już cała wyprawa gotowa, partycje pooprawiane, chustki do nosa obrąbione, spodnie zrobione. - Tylko się żegnać, a to najprzykrzej".

11 października: Warszawa - Teatr Narodowy. Pożegnalny koncert Fryderyka Chopina. W programie jego Koncert e-moll oraz Fantazja na tematy polskie. Dyryguje Carlo Soliva. Między Allegrem a Romancą Koncertu e-moll śpiewała Anetta Wołkow, a w drugiej części programu, po przerwie po wykonaniu przez orkiestrę Uwertury z Wilhelma Tella - Konstancja Gładkowska wykonała cavatinę z La donna del lago [Dziewicy z jeziora Rossiniego]. Później została zagrana Fantazja na tematy polskie. "Wywoływano mnie - ani razu nie syknięto ...".

12 października: "Kurier Warszawski" "... słuchaczów znajdowało się około 700. Nowy Koncert [...] znawcy uważają za jedno z szczytnych dzieł muzycznych".

25 października: Konstancja Gładkowska wpisuje do sztambucha Chopina:
"Przykre losu spełniasz zmiany, / Ulegać musisz potrzebie. / Pamiętaj, niezapomniany, Że w Polsce kochają Ciebie..."
"Ażeby wieniec sławy w niezwiędły zamienić, / Rzucasz lubych przyjaciół i rodzinę drogą; / Mogą cię obcy lepiej nagrodzić, ocenić, / Lecz od nas kochać mocniej pewno nie mogą".

Później Chopin dopisał: "mogą".

2 listopada: Chopin opuszcza Warszawę, udając się do Wiednia. W oberży rogatkowej na Woli żegnają go przyjaciele kantatą Elsnera na głosy męskie przy akompaniamencie gitary "Zrodzony w polskiej krainie ...".

Cztery tygodnie później, 29 listopada wybuch powstania w Warszawie.

1831
11 czerwca Wiedeń: Wykonuje Koncert e-moll.

28 sierpnia Monachium: gra Koncert e-moll oraz Fantazję na tematy polskie.

8 września: wzięcie Warszawy. Upadek powstania listopadowego.

11 września: ze Stuttgartu przez Strassburg dociera do Paryża.

7 grudnia: słynna recenzja Roberta Schumanna w "Allgemeine Musikalische Zeitung" na tematy Wariacji op. 2 "Hut ab, ihr Herren, ein Genie".

1832
31 stycznia: ślub Konstacji Gładkowskiej z Józefem Grabowskim.

26 lutego: pierwszy własny koncert w Paryżu w Salle Pleyel; w programie m.in. Koncert e-moll. Wśród słuchaczy Franz Liszt.

3 marca: w "Revue Musicale" recenzja F.J. Fetisa "... P. Chopin wykonał [...] koncert, który zdumiał i przyjemnie zaskoczył audytorium zarówno świeżością melodii i rodzajem pasażów, jak i modulacjami i ogólnym układem części. Jest dusza w tych melodiach, jest fantazja w tych pasażach, a wszędzie jest oryginalność [...]. Również jako wirtuoz zasługuje młody artysta na pochwały. Gra jego jest elegancka, lekka, pełna wdzięku i odznacza się blaskiem i czystością ...".

9 marca: Antoni Orłowski do rodziny w Polsce: "Drogi nasz Fryderyk dał koncert, który mu przyniósł wielką reputację i trochę pieniędzy. Wszystkich tutejszych fortepianistów zabił na śmierć, cały Paryż ogłupiał ...".

20 maja: na koncercie dobroczynnym zorganizowanym przez księcia de Moscova gra I część Koncertu e-moll z towarzyszeniem orkiestry. W recenzji mowa o "braku lekkości" w instrumentacji i o "nikłym tonie" pianisty.

1833
25 kwietnia: na koncercie z cyklu "Athénée Musical" wykonuje Adagio i Rondo z Koncertu (e-moll?) z orkiestrą.

8 czerwca: Nakładem M. Schlésingera ukazuje się edycja Koncertu e-moll op. 11 z dedykacją dla F.Kalkbrennera. Równolegle swoje edycje przygotowuje F. Kistner w Lipsku i Ch. R. Wessel w Londynie.

1834
5 maja: Klara Wieck wykonuje w lipskim Gewandhaus Koncert e-moll.

21 września: recenzja w "Gazette Musicale de Paris" z wydania m.in. Koncertu e-moll. "... F. Chopin czy to w mechanizmie sztuki fortepianowej, czy w poezji muzycznej wzniósł się ponad wszystkich swoich współczesnych ..."

14 grudnia: występuje w serii koncertów H. Berlioza, wykonując z towarzyszeniem orkiestry Romance z Koncertu e-moll.

1835
4 kwietnia: współorganizuje w Théâtre des Italiens w Paryżu koncert "na dochód sierot polskich". Gra z towarzyszeniem orkiestry Koncert e-moll.

1836
kwiecień: ukazuje się Koncert f-moll op. 21, będący wyrazem młodzieńczych uczuć kierowanych do Konstancji Gładkowskiej (1829 r.), w 1836 r. zadedykowany Delfinie Potockiej. Robert Schumann w swej recenzji uważał, że Chopin po Beethovenie dziedziczy "śmiałość ducha", po Schubercie "ekspresję miłości" a po Fieldzie "biegłość palców". Nade wszystko jednak wyróżnia go "potężna i odrębna narodowość".

1838
12 kwietnia: w Rouen w tamtejszym Towarzystwie Filharmonicznym (jedyny raz poza Paryżem) wykonuje Koncert e-moll op. 11

PS
Po roku 1838 Chopin, coraz bardziej skoncentrowany na pracy kompozytorskiej, właściwie zaprzestał koncertów publicznych. Jeśli uczynił tu jakieś koncesje, to tylko za namową najbliższych. Natomiast można było go usłyszeć w prywatnych salonach, gdzie grał w gronie przyjaciół. "To na czym Pan gra to nie jest fortepian, to dusza" - pisał do niego markiz de Custine. Czy można zatem w wielkiej sali i jakby "na zamówienie" osiągać ten szczególny rodzaj skupienia i inspiracji?
Po roku 1838 Chopin już nie powracał do wykonywania swoich koncertów fortepianowych.

 

1999, Polish Festival Orchestra; Projekt i wykonanie JMC Interactive Multimedia